Apocu Düşünce Neden Tıkanıyor: “Kürtler, sahip olmadıkları şeylerin eleştirisini yapabilir mi?”

YAKUP EMRAH

Modern Kürt siyasal düşüncesinin en belirleyici özelliklerinden biri, uzun süredir tek bir paradigmanın hegemonyası altında şekillenmiş olmasıdır. Bu paradigma, 1980 Diyarbakır Zindan direnişiyle haklı olarak Türk Solu’nun Kemalist vesayetinden koparak tarihsel bir kurtuluş iddiası etrafında doğmuş; zamanla doğduğu düşünce rahmini inkar etmiş ve paradigma enflasyonu içinde muğlak ve belirsiz kalmıştır. Büyük iddialar içinde olan bu paradigma ahlâkî, ontolojik ve hatta antropolojik bir çerçeve sunma iddiasına yönelmiştir. Ancak tam da bu iddia, bugün ciddi bir tıkanmayı beraberinde getirmiştir. Merkezde duran sorun şudur: Her şeyi açıklama iddiasında bulunan bir teori, sonunda açıklama yeteneğini kaybeder mi?

Apocu düşünce, tarihsel seyri içinde sürekli genişlemiştir. Ulusal kurtuluşçu, Bağımsız Kürdistancı bir çerçeveden başlayarak sınıf teorilerine, oradan ekolojiye, feminizme, komünalizme ve nihayet ‘medeniyet eleştirisi’ne uzanan bir kavramsal yığılma söz konusu olmuştur. Bu düşünce esasen modern dünyayı tanımlayan egemen paradigmalara karşı geliştirilmiş alternatif bir uygarlık tasavvuru olan “Demokratik Modernite” düşüncesidir.

Absürd olan şudur: Hiçbir siyasal statüsü olmayan bir halkın, alternatif bir uygarlık inşa etme iddiasıyla tarih sahnesine çıkması… Bu durum dışarıdan bakıldığında komik, içeriden yaşandığında ise açıkça trajiktir. Kürt halkı bugün ne egemen bir devlete, ne tanınmış bir siyasal iradeye, ne de tarihsel sürekliliği garanti altına alınmış bir kurumsal yapıya sahiptir. Buna rağmen kendisinden beklenen rol, kapitalist moderniteye, endüstriyalizme ve ulus-devlete karşı evrensel bir uygarlık alternatifi üretmektir. Ulus-devlet deneyimini yaşamamış, kapitalist birikimi yönetmemiş, endüstriyel üretimin öznesi olmamış bir halktan, bu yapıların tümünü “aşması” beklenmektedir. Hülasa; Kürtler, henüz sahip olmadıkları şeylerin eleştirisini yapmaktadır.

Bu minvalde Apocu paradigmanın en kritik kırılma noktası, Kürt meselesini giderek ulus hakikatli ve millet merkezli bir sorun olmaktan çıkarmasıdır. Devlet eleştirisi derinleştikçe, “millet” kavramı da şüpheli bir kategori hâline gelmiştir. Bu anlamda Apocu Demokratik Modernite paradigmasında Ulus, tarihsel bir özne olmaktan ziyade aşılması gereken bir “modern mit” gibi sunulur. Oysa Kürt meselesi, öncelikle ve indirgenemez biçimde bir milletin tarihsel varoluş sorunudur. Dil, hafıza, toprak, demografi ve kolektif süreklilik, bu meselenin ontolojik çekirdeğini oluşturur. Millet kavramını tali ya da geçici bir kategoriye indirgemek, Kürtlerin yaşadığı sorunu soyut bir medeniyet anlatısına feda etmek anlamına gelir.

Milletperver Kürt düşüncesi açısından burada açık bir çelişki vardır: Devlet eleştirisi yapılırken, milletin kendisi de teorik olarak buharlaşmıştır ve bu durum, Kürt siyasal bilincinde öznesiz bir özgürlük söylemi üretmiştir. Özgürlük vardır, ama kimin özgürlüğü olduğu belirsizdir.

Apocu düşüncenin son döneminde belirginleşen bir diğer unsur, Batı menşeli teorilerin daha doğrusu sol ve demokratik fantezilerin —özellikle Murray Bookchin kaynaklı komünalizm ve yerelcilik anlayışlarının— Kürt toplumsal gerçekliğine doğrudan tercüme edilmesidir. Ancak bu tercüme süreci, sosyolojik bir süzgeçten geçirilmemiştir.

Kürt toplumu; aşiret bağlarını ­­-ki aşiret bağları Kürdistan sosyolojisini muhafaza eden koruyan ve bugüne kadar getiren olgudur- aile merkezli dayanışmayı, Kolektif onur, din ve aidiyet kodlarını önemseyen bir sosyolojidir. Bu yapıları “aşılması gereken engeller” olarak görmek, Kürt toplumunu var eden sosyolojik dokuyu yanlış okumak anlamına gelir. Bu yapıları yok sayarak dışarıdan teoriler ithal etmek büyük bir çözümsüzlüktür. Aksine asıl mesele bu tarihsel sosyolojiyi tanıyarak, onun içinden modern bir siyasal özne üretmenin yollarını aramaktır.

Bütün bunlar bir kenara felsefî açıdan en tehlikeli eşik, bir düşüncenin eleştirilemez hâle gelmesidir. Apocu paradigma, bu düşünceye yöneltilen her eleştiri, dışsal bir saldırı ya da “karşıt cephe” refleksiyle karşılanmaktadır. Bu noktada paradigma artık devrimci değildir aksine koruyucu bir işleve sahiptir: Kendini yeniden üretir, alternatifleri bastırır, millet merkezli düşünceyi “ilkel” ya da “gerici” olmakla itham eder.

Aksine milletperver Kürt düşüncesi, tam da bu noktada tarihsel bir zorunluluk olarak geri dönmektedir. Çünkü Kürtlerin yaşadığı sorun, öncelikle kolektif varoluşun inkârıdır; teorik çoğulluk eksikliği değildir. Apocu düşüncenin tıkanmasının temel nedeni, her şeyi söyleme iddiasıdır. Bu iddia, teoriyi sınanamaz, eleştirilemez ve nihayetinde sosyolojiyi siyasetsiz hâle getirir.  

Milletperver Kürt düşüncesi ise tam tersine, sınırlı ama net bir zemine sahiptir:

Millet vardır. Tarih vardır. Toprak ve hafıza vardır. Ve bu varoluş, soyut paradigmalara indirgenemez.

Kısaca; her şeyi söyleyen bir teori, sonunda hiçbir şey söyleyemez.

Bu anlamda özetle şunu beyan ediyoruz;

Biz, henüz varlığı tamamlanmamış bir halkız. Ve tam da bu yüzden, varlığını tamamlamış uygarlıkların krizlerini çözmekle görevlendirilemeyiz. Daha basit bir dille beyan edilmesi gerekecekse şunu söylemeliyiz: Hiçbir statüye sahip olmayan bir millet Ortadoğu’yu özgürleştiremez. Bu durum tarihsel bir çarpıtma, siyasal bir haksızlık, felsefî bir yanılsamadır. Statü olmadan devleti aşamayız,
egemen olmadan egemenliği reddedemeyiz, ulus-devlet deneyimi yaşamadan ulus-devlet eleştirisi yapamayız.

Kapitalizm eleştirisi, kapitalist üretim ilişkilerinin öznesi olmuş toplumların hakkıdır. Endüstriyalizm eleştirisi, sanayileşmiş uygarlıkların iç muhasebesidir. Kürtler ise henüz siyasal olarak tanınmış bir millet değildir, egemen bir hukuk düzenine sahip değildir, tarihsel sürekliliğini güvence altına almış değildir.

Tarih bize şunu öğretir: Egemenliği olmayan halkların ahlâkı, sürekli ihlal edilmiştir ve gücü olmayan etiğin kaderi, acı üretmiştir. Biz, uygarlık öğretmeni olmak istemiyoruz. Biz, önce millet olmak istiyoruz.