Kürt Göçü Durmuyor: Avrupa’ya Yönelen Yeni Dalganın Sebebi Ne?

Washington merkezli düşünce kuruluşu Migration Policy Institute tarafından yayımlanan “Avrupa’da Sığınma Talebinde Bulunan Kürtler” başlıklı analiz, son yıllarda Avrupa’ya yönelen Kürt sığınmacı hareketlerinin Türkiye, Suriye ve Avrupa arasındaki yeni jeopolitik denklemlerin doğrudan sonucu olduğunu ortaya koyuyor. Analiz, özellikle Türkiye’de PKK ile devlet arasında yeniden şekillenen süreç, Suriye’de Esad sonrası oluşan kırılgan yapı ve Avrupa’da yükselen güvenlik merkezli göç politikalarının Kürtler üzerindeki etkisini ayrıntılı biçimde inceliyor. Yazının temel iddiası ise oldukça dikkat çekici: Avrupa’ya yönelen Kürt göçü azalmıyor, yalnızca biçim değiştiriyor. Çünkü Ortadoğu’daki siyasal dönüşümler çözüm üretmekten çok yeni belirsizlikler yaratıyor.

Analizde ilk olarak Avrupa’daki Kürt diasporasının tarihsel gelişimine geniş yer veriliyor. Kürtlerin Avrupa’ya göçü yeni değil. 1960’lı yıllarda Almanya başta olmak üzere Batı Avrupa ülkelerine yönelik işçi göçleriyle başlayan süreç, 1980’lerden itibaren siyasal iltica eksenine kaydı. Özellikle Türkiye’de 1984 sonrası başlayan çatışmalı dönem, Irak’ta Saddam Hüseyin rejiminin baskıları, İran’daki güvenlik politikaları ve daha sonra Suriye iç savaşı milyonlarca Kürdün Avrupa’ya yönelmesine neden oldu. Bugün Almanya, Fransa, İsveç, Hollanda, Belçika ve Avusturya’da oluşan büyük Kürt diasporaları siyasal, kültürel ve toplumsal etkileri olan kalıcı yapılar haline gelmiş durumda.

Yazıya göre son yıllarda Avrupa’ya yönelik Kürt iltica hareketinin merkezinde özellikle Türkiye bulunuyor. Almanya’ya yapılan başvuruların önemli bölümünü Türkiye vatandaşları oluştururken, bunların büyük çoğunluğunun Kürt olduğu belirtiliyor. Analizde yer alan verilere göre 2024 yılında Almanya’ya sığınma başvurusu yapan Türkiye vatandaşlarının yaklaşık yüzde 73’ü Kürt kökenliydi. Bu veri Avrupa’daki göç tartışmalarında sıklıkla kullanılan “Türk göçü” tanımının aslında ciddi ölçüde Kürt siyasal meselesiyle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Çünkü başvuruların büyük kısmı yalnızca ekonomik nedenlere dayanmıyor; güvenlik kaygıları, siyasal baskılar, ifade özgürlüğü sorunları ve toplumsal kutuplaşma gibi unsurlar da göçün ana nedenleri arasında gösteriliyor.

Analiz, Avrupa devletlerinin Kürt sığınmacılara yönelik yaklaşımında belirgin bir dönüşüm yaşandığını vurguluyor. Özellikle 2015 göç krizinden sonra Avrupa Birliği ülkelerinde düzensiz göçe karşı sertleşen politikalar, Kürt başvurularını da doğrudan etkiledi. Avrupa’da yükselen aşırı sağ hareketler, ekonomik durgunluk, güvenlik kaygıları ve seçim siyasetinin etkisiyle birçok hükümet artık iltica başvurularına daha şüpheci yaklaşıyor. Bu nedenle geçmişte kabul edilen birçok başvuru bugün reddediliyor. Almanya örneği bu dönüşümün merkezinde yer alıyor. Analizde, Türkiye vatandaşlarının iltica başvurularındaki kabul oranının birkaç yıl içinde dramatik biçimde düştüğü belirtiliyor. 2019’da yüzde 50’nin üzerinde olan kabul oranlarının son yıllarda ciddi biçimde gerilediği ve birçok başvurunun “yeterli bireysel tehdit kanıtı sunulmadığı” gerekçesiyle reddedildiği ifade ediliyor.

Metin, Avrupa’daki güvenlik paradigmasının Kürtler açısından yeni bir kırılma yarattığını savunuyor. Özellikle PKK’nin Avrupa’daki faaliyetleriyle ilgili tartışmaların, birçok Kürt sığınmacının dosyasını doğrudan etkilediği belirtiliyor. Avrupa hükümetleri bir yandan insan hakları ve demokratik değerler söylemini sürdürürken, diğer yandan Türkiye ile ilişkilerini koruma refleksiyle daha temkinli davranıyor. Bu nedenle birçok Kürt aktivist ya da siyasal geçmişi bulunan kişi, geçmiş yıllara kıyasla daha zor koşullarda sığınma hakkı elde edebiliyor. Analize göre bu durum Avrupa’daki Kürt diasporasında ciddi bir güvensizlik hissi yaratıyor. Çünkü birçok Kürt çevresi Avrupa’nın güvenlik merkezli hareket ettiğini düşünüyor.

Yazıda İsveç örneği özel bir bölüm olarak ele alınıyor. İsveç uzun yıllar boyunca Avrupa’daki en güçlü Kürt diasporalarından birine ev sahipliği yaptı ve Kürt siyasi hareketleri açısından güvenli alanlardan biri olarak görüldü. Ancak NATO üyeliği sürecinde Türkiye ile yürütülen diplomatik müzakereler Stockholm yönetiminin yaklaşımını değiştirdi. Türkiye’nin bazı Kürt gruplarıyla ilgili talepleri, iade tartışmaları ve güvenlik anlaşmaları İsveç’te büyük tartışmalara yol açtı. Analize göre özellikle Kürt çevreleri, İsveç’in NATO sürecinde Ankara’ya taviz verdiğini düşünüyor. İsveç kamu yayıncısının Kürtçe servislerinde yapılan değişiklikler, bazı aktivistlere yönelik soruşturmalar ve iltica dosyalarındaki yeni yaklaşım bu algıyı güçlendirdi.

Analizin önemli bölümlerinden biri de Suriye’deki gelişmelere ayrılıyor. Esad sonrası dönemin Avrupa’daki Suriyeli Kürtler açısından yeni bir belirsizlik yarattığı ifade ediliyor. Avrupa hükümetleri Suriye’deki rejim değişimini “geri dönüş fırsatı” olarak görmeye başlarken, insan hakları kuruluşları ülkedeki güvenlik risklerinin hâlâ sürdüğünü belirtiyor. Özellikle Kuzey ve Doğu Suriye’deki kırılgan yapı, silahlı grupların varlığı, ekonomik çöküş ve merkezi otorite sorunları nedeniyle Kürtlerin geleceğinin hâlâ belirsiz olduğu vurgulanıyor. Buna rağmen bazı Avrupa ülkeleri artık Suriye’nin belirli bölgelerini “kısmen güvenli” kabul etmeye başladı. Bu yaklaşım ise Suriyeli Kürtlerin iltica başvurularının reddedilme riskini artırıyor.

Analizde dikkat çekilen bir başka nokta, Avrupa’daki siyasal atmosferin Kürt göçünü sadece hukuki değil kültürel bir mesele haline getirmesi. Özellikle Almanya, Fransa ve Hollanda’da yükselen aşırı sağ partiler göç karşıtı söylemlerini sertleştirirken, Kürtler de bu atmosferden etkileniyor. Birçok aşırı sağ hareket artık Ortadoğu’dan gelen göçmenleri tek bir güvenlik kategorisi içinde değerlendiriyor. Bu durum Kürtlerin kendi özgül siyasal ve tarihsel durumlarının görünmez hale gelmesine neden oluyor. Analize göre Avrupa’daki kamuoyu tartışmalarında Kürtlerin yaşadığı kimlik baskısı, kültürel hak sorunları ve siyasal gerilimler çoğu zaman ikinci plana itiliyor.

Yazı ayrıca Kürt diasporasının dönüşümüne de dikkat çekiyor. Avrupa’daki yeni kuşak akademi, medya, siyaset ve sivil toplum alanlarında daha görünür hale geliyor. Almanya’daki Kürt gençlerinin üniversitelerde, gazetecilikte ve yerel siyasette artan etkisi bunun örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Ancak analiz, bu yükselişe rağmen diasporadaki aidiyet krizinin derinleştiğini savunuyor. Çünkü birçok genç Kürt hem Avrupa’da yabancılaşma hissi yaşıyor hem de Ortadoğu’daki çatışmaların psikolojik yükünü taşımaya devam ediyor.

Makale psikolojik travma konusuna da geniş yer veriyor. Kürt sığınmacılar arasında yapılan araştırmalarda travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve yoğun anksiyete oranlarının oldukça yüksek olduğu belirtiliyor. Özellikle savaş, zorunlu göç, gözaltılar, toplumsal şiddet ve uzun göç yolculukları birçok Kürt mültecide kalıcı psikolojik etkiler bırakıyor. Avrupa’daki entegrasyon politikalarının ise çoğu zaman bu travmatik geçmişi dikkate almadan şekillendiği ifade ediliyor. Bu nedenle birçok Kürt mülteci yalnızca ekonomik değil aynı zamanda derin bir psikolojik mücadele veriyor.

Analiz genel olarak Avrupa’nın Kürt meselesine yaklaşımındaki çelişkilere odaklanıyor. Avrupa ülkeleri bir yandan Ortadoğu’daki Kürt aktörleri IŞİD’e karşı mücadelede önemli ortaklar olarak tanımlıyor; diğer yandan kendi sınırları içinde Kürt siyasi hareketlerine karşı daha mesafeli ve güvenlik merkezli politikalar uyguluyor. Bu durum özellikle Suriyeli Kürtler açısından büyük bir paradoks yaratıyor. Çünkü Batılı devletler sahada destekledikleri yapılarla bağlantılı bireylerin Avrupa’daki iltica başvurularında aynı desteği göstermiyor.

Yazının sonunda ise dikkat çekici bir değerlendirme yapılıyor. Türkiye’deki yeni süreçler, Suriye’deki geçiş dönemi ve Avrupa’daki güvenlikçi siyaset kısa vadede Kürt göçünü tamamen durduracak gibi görünmüyor. Aksine, belirsizlik ortamı sürdükçe Avrupa’ya yönelen Kürt sığınmacı hareketlerinin devam edeceği öngörülüyor. Çünkü Kürtler açısından mesele kimlik, temsil, özgürlük ve geleceğe dair güven duygusu. Analiz, Avrupa’nın bu gerçeği görmeden yalnızca sınır güvenliği politikalarına odaklanmasının yeni toplumsal krizler yaratabileceği uyarısıyla sona eriyor.