Engelli insanları Roma’ya toplayıp arenada ölümüne dövüştüren İmparator

GREG DAUGHERTY

Çeviren: Muhammed Avigdor

Şimdiye kadarki en kötü Roma imparatoru yarışmasında bazı isimler öne çıkıyor. Örneğin sapkınlığı bugüne kadar efsanevi olan Caligula ya da gaddarlığıyla ünlenen ve popüler efsaneye göre Roma yanıp kül olurken kılını kıpırdatmayan Nero. Sonra bunların hepsini aşan Commodus var.

MS 180’den 192’ye kadar hüküm süren Commodus, resmi görevlerini neredeyse tamamen görmezden geldi. Bunun yerine, kendisini 300 kadın ve benzer sayıda erkekten oluşan haremine adadı, Roma’daki Colosseum’da gladyatörleri oynattı ve sayısız düşmanın, müttefikin ve benzer şekilde aile üyelerinin infaz edilmesini emretti. Roma yandığında yeniden inşa edilen şehrin adının onun onuruna değiştirilmesinde ısrar etti. Kendisinin mitolojik güçlü adam Herkül’ün reenkarnasyonu olduğuna da inanıyordu.

Bugün çok az bilinen, ancak Joaquin Phoenix’in 2000 yapımı Gladiator filmindeki tasviriyle adının tanınmasını sağlayan Commodus “imparatorların en tuhafı, en çılgınıydı.”

Commodus, babası Marcus Aurelius onu ortak imparator yaptığında ve genç adamın iş için açıkça uygun olmadığı gerçeğine rağmen onu nihai halefi olarak ilan ettiğinde 15 yaşındaydı. Erken dönem tarihçisi Aelius Lampridius, “Daha ilk yıllarından itibaren alçak ve onursuz, zalim ve ahlaksız, ayrıca ağzı bozuk ve ahlaksızdı” diye yazmıştı.

Çok sevilen Marcus 180’de öldüğünde, Commodus 18 yaşında imparator oldu. Commodus’un ölümünde parmağı olduğu söylendi, ancak bugün tarihçiler şüpheci.

Cornell Üniversitesi’nde tarih ve klasikler profesörü ve Ten Caesars: Roman Emperors From Augustus to Constantine (2019) kitabının yazarı Barry Strauss, onu “tüm imparatorların en insancıl, nezih ve felsefi olanı” olarak tanımlıyor. Oğlu tam tersi olacaktı.

Commodus, imparatorluğun pek çok avantajından yararlanırken, ilgili işlerin hiçbirini yapmakla pek ilgilenmiyordu. Bunun yerine, bunu bir dizi güvenilir teğmene devretti. Onlara güvenmeyi bıraktığında, onları -çoğu zaman ürkütücü bir şekilde- öldürtecek ve başka birini atayacaktı.

Bu, ölçülemez servetiyle birlikte, Commodus’a diğer tutkularının peşinden gitmesi, özellikle gladyatör yarışmalarını izlemesi ve bunlara bizzat katılması için bolca fırsat verdi. Başka bir erken dönem tarihçisi olan Dio Cassius, “Sık sık çok sayıda insanı ve hayvanları halkın önünde katletti” diye yazmıştı. “Örneğin, kendi elleriyle yapayalnız, art arda iki günde beş su aygırı ve iki fil gönderdi; ayrıca gergedanları ve bir zürafayı da öldürdü.” Başka bir gün, arenanın güvenli balkonundan mızrakla 100 ayıyı öldürdü.

Bir keresinde ayaklarını kaybetmiş çok sayıda adamı bir araya topladı, onları yılan gibi giydirdi, onlara taş yerine süngerler verdi ve onları dev gibi davranarak sopalarla öldürdü. Görünüşe göre gerçek gladyatörler konusunda daha dikkatliydi, ara sıra kulağını veya burnunu kesmek dışında kimseyi öldürmedi.

Commodus’un arenada yaklaşık 12.000 yarışma kazandığını iddia ederken, aynı zamanda bunu solak yapmakla övündüğü bildirildi.

Kendisini Herkül’ün reenkarnasyonu olduğuna ikna ettikten sonra, Roma’nın geri kalanını ikna etmek için muazzam meblağlar harcadı. Bu amaçla, Nero’nun kafasını Kolezyum’un yakınında duran 30 metrelik bronz bir heykel olan Colossus of Nero’dan çıkardı ve yerine kendi kafasının bir kopyası koydu; ayrıca heykeli bir sopayla donattı ve Herkül ile karşılaştırmayı güçlendirmek için ayaklarının dibine bronz bir aslan koydu. Hayvan derileri giymiş ve bir sopayı sallayan Herkül olarak diğer heykelleri, Roma imparatorluğunun dört bir yanına gönderildi.

Commodus ayrıca yılın aylarını yeniden adlandırmaya karar verdi ve hepsine kendi adını verdi. Örneğin Ağustos, Commodus oldu, Ekim Herculeus oldu ve geri kalanı da onun kendi kendine verdiği birçok unvanından birine veya diğerine atıfta bulundu.

191’de yangın Roma’yı harap ettiğinde, şehri Colonia Lucia Annia Commodiana veya Commodus’un Kolonisi olarak yeniden adlandırma fırsatını gördü. Romalılar bundan böyle Commodiani olarak adlandırılacaktı ve Roma Senatosu, Commodian Fortunate Senatosu oldu.

İmparatorluk Karşılık Veriyor

Commodus’un çılgınlığı, Romalı seçkinler arasında pek hoş karşılanmıyordu, ancak çok azı ona herkesin önünde meydan okumaya cesaret etti ya da karşı çıkarsa uzun yaşadı.

182’de kendi kız kardeşi tarafından kışkırtılan bir suikast girişiminden sağ kurtuldu. Commodus, onu ve başka birçok kişiyi misilleme olarak öldürdü. Kız kardeşini kısa bir süreliğine sürgüne göndermiş, sonra onu da öldürtmüştür.

187’de bir suikast girişimi de başarısız oldu, ancak 192’de komplocular daha başarılı oldu. Yüksek rütbeli memurlarından ikisi, muhtemelen metresinin yardımıyla, önce onu zehirledi (hesaba bağlı olarak ya şarap ya da sığır eti ile). Bu işe yaramayınca, Narcissus adında profesyonel bir güreşçi getirdiler ve daha sonra onu boğdular.